Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’na (TİHEK) 2021 yılından bu yana yapılan başvurular arasında en yoğun şikayet konusunu “engellilik” temelinde ayrımcılık oluşturdu. Kurumun resmi raporuna göre, son beş yılda toplam 11 bin 280 başvuru yapılırken, bu başvuruların 2 bin 697’si doğrudan ayrımcılık iddialarına ilişkin oldu. Ayrımcılık temelleri arasında “engellilik”, açık farkla en fazla başvuruya konu edilen alan olarak öne çıktı.
Engelli Bireyler İçin Eğitim ve İş Hayatında Süregelen Erişilebilirlik Sorunları
TİHEK’e yapılan ayrımcılık başvuruları içinde “engellilik” temelli şikayetlerin sayısı 594 olarak kayıtlara geçerken, bu grubu 306 başvuru ile “cinsiyet”, 176 başvuru ile “sağlık durumu” ve 142 başvuru ile “felsefi-siyasi görüş” izledi.
Raporda öne çıkan bazı şikayet başlıkları şöyle sıralandı:
Engelli öğrencilere özel olarak hazırlanması gereken Bireysel Eğitim Planlarının (BEP) oluşturulmaması veya gerektiği gibi uygulanmaması.
- Okullarda erişilebilirliğe yönelik düzenlemelerin yetersizliği.
- Ağır derecede engeli bulunan çocukların özel kreş ve gündüz bakım evlerine kabul edilmemesi.
- Engelli bireylere yönelik sınavlarda ya da ödevlerde makul düzenlemelerin yapılmaması.
- İşyerlerinde fiziksel veya dijital erişim imkânlarının yeterli düzeyde sağlanmaması.
- Engelli bireylerin veya yakınlarının nakil, tayin ve izin taleplerinin dikkate alınmaması.
- Bazı engelli çalışanların, engel durumuna uygun olmayan pozisyonlarda görevlendirilmesi veya iş verilmemesi.
- Engelli personelin yıllık izin gibi yasal haklarının kullandırılmaması ve psikolojik tacize maruz kalması.
2025’te Her 10 Ayrımcılık İhlalinin 4’ü Engellilik Temelli
TİHEK raporuna göre, 2025 yılı içerisinde verilen ayrımcılık yasağı ihlali kararlarının %42’si, 2024’te ise bu oranın %50’ye ulaştığı belirtildi. Son iki yılda engellilik temelli ayrımcılık hakkında toplamda 45 ihlal kararı, 15 de uzlaşma kararı verildi.
Bu veriler, engelli bireylerin kamu kurumlarında, eğitim alanlarında ve özel sektörde karşılaştığı yapısal ve tutumsal sorunların sistematik düzeyde devam ettiğini gösteriyor. Kurum, bu başvurular ışığında kamu kurumları ve özel sektör dahil tüm aktörleri ayrımcılık yasağına uygun davranmaya çağırıyor.
TİHEK, Denetim ve Uzlaşma Mekanizmasıyla Süreci İzliyor
Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu, başvuruları hem bireysel ihlal değerlendirmesi hem de toplumsal etkileri çerçevesinde ele alarak karar veriyor. Uzman incelemeleri ve saha araştırmalarıyla desteklenen karar süreçlerinde, kimi durumlarda idari para cezası da uygulanabiliyor. Ayrıca tarafların uzlaşmaya yönlendirilmesi, kurumun öncelikli araçları arasında yer alıyor.
Bu kapsamda kurum, engellilik temelli ayrımcılığa karşı duyarlılığı artırmak, erişilebilirliği geliştirmek ve özellikle eğitim ile istihdam alanlarında eşit hakları hayata geçirecek politikaları teşvik etmek üzere çalışmalarına devam ediyor.
